Masjid Kampung Hulu ialah antara masjid tertua di Malaysia dan merupakan masjid tertua di negeri Melaka yang masih kekal di tapak asalnya. Ia terletak di Jalan Kampung Hulu, di tengah Bandar Melaka yang bersejarah.
Sejarah penubuhan
- Masjid ini dibina sekitar 1720–1728, ketika Melaka berada di bawah pemerintahan Syarikat Hindia Timur Belanda (VOC).
- Pembinaannya dikaitkan dengan Dato’ Samsudin bin Arom (atau Aroon/Haron mengikut beberapa catatan), seorang Kapitan Melayu berketurunan Cina yang telah memeluk Islam.
- Pembinaan masjid ini mencerminkan dasar Belanda yang lebih bertolak ansur terhadap kebebasan beragama berbanding pemerintahan Portugis sebelumnya.
Keunikan seni bina
Masjid Kampung Hulu terkenal dengan seni bina yang menggabungkan pelbagai pengaruh:
- Bumbung bertingkat tiga (gaya Jawa/Nusantara), tanpa kubah bawang.
- Menara berbentuk pagoda, menunjukkan pengaruh seni bina Cina.
- Hiasan yang turut memperlihatkan unsur Melayu dan Sumatera.
- Kolam wuduk dan pintu gerbang asal yang dibina seiring dengan bangunan utama.
Mimbar Masjid Kampung Hulu merupakan antara komponen seni bina yang paling bernilai di masjid ini. Ia dipercayai berasal daripada zaman awal pembinaan masjid pada abad ke-18, walaupun beberapa bahagian telah dipulihara sepanjang tempoh hampir 300 tahun.
Keistimewaan mimbar tersebut ialah:
- Diperbuat daripada kayu dengan ukiran tangan yang sangat halus, melambangkan kemahiran tukang Melayu-Nusantara pada zaman itu.
- Bumbung mimbar berbentuk mahkota bertingkat, menyerupai seni bina Jawa, bukan gaya Timur Tengah.
- Bahagian atasnya dihiasi motif kelopak teratai (lotus), iaitu simbol yang berasal daripada tradisi seni Jawa-Hindu-Buddha tetapi disesuaikan dalam seni Islam Nusantara sebagai unsur hiasan, bukan lambang keagamaan.
- Ukiran awan larat, sulur daun dan flora memenuhi panel-panel mimbar. Corak ini melambangkan kesinambungan kehidupan, keindahan ciptaan Allah dan pertumbuhan ilmu.
- Tiada ukiran figura manusia atau haiwan, selaras dengan tradisi seni hias Islam yang mengutamakan motif geometri dan tumbuh-tumbuhan.
Menurut kajian akademik mengenai mimbar-mimbar masjid lama di Melaka, mimbar Masjid Kampung Hulu menunjukkan pengaruh seni bina Jawa yang lebih kuat berbanding beberapa masjid lama lain seperti Masjid Peringgit yang lebih menonjolkan pengaruh Cina. Ini menjadikan mimbar tersebut bukti pertembungan budaya Melayu, Jawa dan Islam di Melaka pada abad ke-18.
Selain sebagai tempat khatib menyampaikan khutbah Jumaat dan khutbah hari raya, mimbar ini juga dianggap sebagai salah satu warisan ukiran kayu Islam yang penting di Malaysia kerana masih mengekalkan banyak ciri asalnya.
Comments